Maður fór í göngu. Hann hefði getað tekið lest og ferðast langt í burtu, en hann vildi aðeins ráfa um nágrennið. Það sem var nærri virtist honum mikilvægara en stór og mikilvæg fjarlæg fyrirbæri. Þannig varð hið ómerkilega að hinu merka. Við viljum ekki hafa ‏þetta af honum.

– Robert Walser, Walking, 1914¹

Nýjustu málverk Rebekku Kühnis kanna tilveruna í náttúrunni. Svissneskættaða listakonan hefur ferðast víða um Ísland og reynsla hennar af gönguferðum hérlendis er mikilvægur sjónrænn innblástur og uppspretta fyrir þau málverk sem hún vinnur. Hún finnur fegurð í náttúrunni og leitast bæði við að fanga hana og magna, til að tjá mögulega veru í náttúrunni, einkum ástand flæðis og umbreytinga.

Fyrir Kühnis, sem flutti til Íslands árið 2015, fólst aðdráttarafl landslagsins í byrjun í þeirri „verðandi“, sem virðist einkenna hrjóstrugt landslag eyþjóðarinnar.²

Þetta er mikil andstæða við fjalllent og skógi vaxið landslag Sviss, með mótuðu borgarumhverfi, sem hún skildi eftir sig.

Tilvitnunin í svissneska rithöfundinn Robert Walser (1878–1956) veitir innsýn í listræna iðkun Kühnis. Setningin „Maður fór í göngu“ er svo hlutlæg í einfaldleika sínum að hún verður meira en hversdagsleg; hún lýsir meðvitaðri ákvörðun um að ganga, að hægja á sér og finna merkingu og vægi í smáatriðum í næsta nágrenni, fremur en stórum og yfirþyrmandi hlutum í fjarska sem teljast mikilvægir. Sú upplifun að vera í rými og skrá draumkenndar sviðsmyndir – sem listakonan telur mögulegar – er iðkun sem við viljum ekki neita henni um. Hún er einstök leið til að vera í heiminum sem gagnrýninn áhorfandi og deila þeirri stöðu með öðrum með skapandi hætti. Eldri verk Kühnis voru mun trúari hraun- og hálendislandslagi Íslands, með litlum eða engum trjám. Reynslan af því að ganga um íslenskt landslag hefur verið lykilatriði í þróun þeirra verka sem hún sýnir í Hveragerði, því að á göngu um þetta sérstæða landslag, með sínum sterku andstæðum – til dæmis mosa á hraunbreiðum – getur hún veitt því sem er nærri athygli og ljáð því merkingu.

Flæði, nálægð, fjarlægð, fókus og yfirborð eru allt þættir sem Kühnis vinnur með á þann hátt að hún fer út fyrir hefðbundið landslagsmálverk. Keilir birtist úr fjarlægð sem hefðbundið eða jafnvel punktamálverk, í anda Georges Seurat (1859-1891) úr fjarlægð, en við nánari skoðun sundrast yfirborðið, verður frumkennt eða frumulíkt, þar sem litirnir nálgast abstrakt form.³

Ofan á yfirborð málverksins liggur mynsturlag sem minnir á völundarhús. Neðst á striganum minnir mynstrið á fingrafar eða sandöldur, en efst breytast línurnar í smáa punkta sem líkjast vatnsdropum á gleri. Mynd Keilis er því óljós frá sumum sjónarhornum og skýr frá öðrum, rétt eins og mynstrið kemur í ljós eða hverfur eftir því hvar áhorfandinn stendur og hverju hann veitir athygli. Verkið krefst þess að áhorfandinn hreyfi sig í rýminu til að sjá þætti þess skýrar.

Nýjustu verk sýningarinnar sýna gróður: runna, mosa og tré, afturhvarf í skóginn. Listakonan nefnir þessi verk Gróður. Skóglendi er sjaldgæft á Íslandi; landnám víkinga leiddi til nær algerrar skógeyðingar á eyjunni. Gróður-verkin tengjast upplifun Kühnis af Íslandi, sérstakri birtu landsins og andrúmslofti. Hún sækir innblástur í búsetu sína á Vaðlaheiði og í Kjarnaskóg. Skógurinn í málverkunum er dulúðugur og hvetur ímyndunaraflið. Litapallettan er dökk, þrátt fyrir ljósgul, gulgræn, skærrauð og jafnvel logandi appelsínugul blæbrigði. Hlýir ljósir litir í bland við dökkbláa og svarta minna á svalari mánuði á norðurslóðum, á haustið og snögg umskipti þess yfir í vetur. Samkvæmt Kühnis, sem er hrifin af samtímalistamönnum á borð við Peter Doig, er sjaldgæft, í nútímalist, að finna málverk af landslagi án manngerðra bygginga. Hins vegar er náttúruheimurinn eldri en maðurinn, og heldur lífi í manninum, og þar getur listamaðurinn fundið takmarkalausa fjölbreytni.

Uppsetning sýningarinnar byggist á einum ás í sýningarsalnum. Veggir sem snúa hver að öðrum sýna landslag með svipuðu yfirbragði: annað veggjaparið er með „íslenskum“ verkum, hitt með málverkum úr Gróður-röðinni.

Í Um skamma hríð býður Kühnis áhorfendum að velta fyrir sér efni í stöðugri breytingu. Hún sýnir myndir sem eru frystar í tíma, en viðfangsefni þeirra og skynjun vísa til sívirkrar og takmarkalausrar umbreytingargetu náttúrunnar og stöðu okkar innan hennar.

Texti eftir dr. Craniv Boyd.

1) Í Robert Walser, Little Snow Landscape and other stories, þýðing eftir Tom Whalen (New York: New York Review Books, 2021).

2) Listakonan vitnar í orð bandarísku listakonunnar Roni Horn um hvernig íslensk náttúra virðist ókláruð eða í sífelldri verðandi. Þar að auki er hið ókláraða eðli verðandinnar mikilvægt hugtak sem hefur áhrif á fagurfræði sem Gilles Deleuze og Félix Guattari þróuðu að hluta í A Thousand Plateus: Capitalism and Schizophrenia, þýðing eftir Brian Massumi (Minneapolis: University of Minnesota Press, 1987).

3) Þessi aðferð nándar og fjarlægðar og hlutlægra mynda sem leysast upp í abstrakt form var líka notuð af bandaríska málaranum Chuck Close (1940-2021) sem var lamaður og málaði í hjólastól og með máttlítinn hægri handlegg. Close notaði einingarúðunet með ýmsum litum til að skapa oft á tíðum stórar portrettmyndir. Kühnis notar opnari aðferðir til að leysa upp myndir sínar og byggir þær á sjónarhorni áhorfandans.