Þar sem landið hefst

Upplifun af landslagi er grunnur mannlegrar tilveru. Manneskjan lifir af landinu, í landinu og á því, skynjar það, virðir og hræðist það jafnvel. Manneskjan hefur einnig áhrif á umhverfi sitt, gengur á landið, breytir landslagi, eyðileggur og tekur pláss. Hún getur upplifað sig smáa og varnarlausa gagnvart náttúruöflunum. En hún getur líka upplifað sig æðri og mikilvægari en landið sem hún gengur yfir. Alltaf eigum við í stöðugu sambandi við landið, öllum stundum. Sama hvar við erum stödd á jörðinni. Landið er alltumlykjandi.

Titill sýningarinnar er sóttur í samnefnt verk úr safneign og vísar ekki aðeins til landsins sjálfs heldur þess augnabliks þegar náttúra verður að landslagi. Íslensk náttúra hefur lengi verið eitt helsta viðfangsefni íslenskrar myndlistar. Í fyrstu getur virst sem landslagsmálverk sé einfaldlega eftirlíking af landslagi, tvívíð mynd af þrívíðum veruleikanum. En listaverk eru þeim eiginleika gædd að vera sköpunarverk manneskju sem óhjákvæmilega setur hluta af sjálfri sér í verkið. Tilfinningalíf listamannsins hefur áhrif á útkomu verksins og skín í gegnum það. Sömuleiðis hefur tilfinningalíf áhorfandans áhrif á hvaða augum hann lítur það. Sama fjallið, sama hraunið eða sami sjóndeildarhringurinn getur borið ólíka merkingu eftir því hver horfir á það. Landslagið verður þannig til í samtali náttúrunnar, listamannsins og áhorfandans.

Á safneignarsýningunni Þar sem landið hefst eru sýnd valin verk úr safneign Listasafns Árnesinga. Safneignin telur í dag tæplega 600 verk, það elsta frá 1900 og það nýjasta frá 2025.

Stiklað er á stóru í gegnum sögu listasafnsins og minning Bjarnveigar Bjarnadóttur og Halldórs Einarssonar heiðruð, en framlag þeirra skipti sköpum fyrir stofnun safnsins.

Bjanveig Bjarnadóttir lagði grunninn að Listasafni Árnesinga þegar hún gaf Árnesingum málverkasafn sitt, þann 19. október 1963. Við formlega athöfn í bogasal Þjóðminjasafns Íslands afhenti hún 41 málverk eftir sautján listamenn, sem allir voru meðal helstu listamanna landsins á þeim tíma. Draumur Bjarnveigar var að fólk í sveitum landsins fengi notið myndlistar, en safnið er það fyrsta sem opnað var utan höfuðborgarsvæðisins. Hún vildi að sem flestir fengju að kynnast verkunum og njóta þeirra, ekki síst börn. Vonaðist hún til að skólar héraðsins myndu kynna nemendum sínum verkin. Upphaflega var Byggða- og listasafn Árnesinga til húsa við Tryggvagötu 23 á Selfossi en listasafnið festi kaup á húsnæði listskálans í Hveragerði um aldamótin og opnaði þar árið 2001.

Önnur mikilvæg gjöf til safnsins var frá Halldóri Einarssyni tréskurðameistara en hann gaf safninu árið 1969 allt tréverkasafn sitt, ásamt peningagjöf upp á 10.000 dollara.

Halldór Einarsson ólst upp í Brandshúsum í Flóa. Hann lærði tréskurð hjá Stefáni Eiríkssyni í Reykjavík og fluttist svo til Vesturheims árið 1922 þar sem hann dvaldi næstu 43 árin. Þar af bjó hann í 20 ár í einsetukofa í skógi fyrir utan Chicago. Allan tímann vann hann við tréskurð, skreytti húsgögn og skar út skúlptúra í tré. Halldór fékkst við ýmis viðfangsefni í skúlptúrum sínum en auk tréskurðar hjó hann einnig út í marmara og stein. Hann gerði skúlptúra af dýrum og fólki, sum verkanna voru trúarlegs eða andlegs efnis og oft hlaðin táknum. Halldór var í nánum tengslum við náttúruna og dýralíf í skóginum fyrir utan Chicago og bera verk hans þess merki.

Á safneignarsýningunni Þar sem landið hefst eru verk eftir listamenn á borð við Ásgrím Jónsson og Jóhannes S. Kjarval sett í samtal við nýrri verk eftir íslenska og erlenda listamenn, sem og valda skúlptúra eftir Halldór Einarsson. Verkin eiga það sameiginlegt að vísa á einhvern hátt í náttúru og landslag en aðferðir, efnisnotkun, litaval og sjónarhorn listamannanna eru ólík.

Sýningin býður upp á samtal um landslagsmálverkið og þróun þess, samspil manns og náttúru, virðingu fyrir umhverfi okkar og þá merkingu sem við gefum landslaginu.